Jaka woda dla niemowlęcia i do mleka modyfikowanego?

Niemowlę karmione mlekiem modyfikowanym przyjmuje w przeliczeniu na masę ciała bardzo dużo wody, dlatego jej jakość ma tu szczególne znaczenie. Zebraliśmy to, co na ten temat mówią oficjalne źródła: polskie przepisy, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i brytyjska służba zdrowia NHS. To nie jest porada medyczna – sposób karmienia i wybór wody zawsze omów z pediatrą.

Zacznij od pediatry i instrukcji na opakowaniu

Każde mleko modyfikowane ma na opakowaniu instrukcję przygotowania – proporcje, temperaturę wody i sposób przechowywania. To podstawowy dokument, którego należy się trzymać. Jeśli coś w niej budzi Twoje wątpliwości albo dziecko ma szczególne potrzeby (wcześniak, niska masa urodzeniowa, choroba), zapytaj pediatrę lub położną środowiskową.

Poniższe informacje pomogą Ci zrozumieć, dlaczego zalecenia wyglądają tak, a nie inaczej, i na co zwrócić uwagę przy wodzie z kranu, z butelki i ze studni.

Dlaczego wodę do mleka się przegotowuje

Mleko modyfikowane w proszku nie jest produktem sterylnym. Jak wyjaśnia pediatra z Kliniki Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w serwisie mp.pl, może ono zawierać bakterie, m.in. Cronobacter sakazakii, groźne zwłaszcza dla wcześniaków i najmłodszych niemowląt. Sterylna nie jest też woda mineralna w butelce.

Dlatego WHO i EFSA – na które powołuje się ten ekspert – zalecają rozpuszczanie mleka w wodzie przegotowanej i ostudzonej do około 70°C. Podobnie brzmią wytyczne NHS:

do czajnika nalewaj świeżą wodę z kranu, nie wodę już raz gotowaną,
po zagotowaniu odczekaj nie dłużej niż 30 minut, aby woda miała co najmniej 70°C,
jeśli korzystasz z urządzenia do przygotowywania mleka, sprawdź, czy woda faktycznie ma co najmniej 70°C.

Uwaga: samej mieszanki nie należy gotować, a woda bliska wrzenia może obniżyć jej wartość odżywczą – stąd chwila na ostudzenie wody. Przed podaniem gotowe mleko trzeba oczywiście schłodzić do temperatury odpowiedniej do picia, zgodnie z instrukcją na opakowaniu.

Woda butelkowana „odpowiednia do przygotowania żywności dla niemowląt”

Polskie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych określa, kiedy naturalna woda mineralna może mieć na etykiecie określenie „odpowiednia dla przygotowania żywności dla niemowląt”. Zawartość składników nie może przekraczać:

Składnik	Maksymalna zawartość
Sód lub chlorki	20 mg/l
Fluorki	0,7 mg/l
Azotyny	0,02 mg/l
Azotany	10 mg/l

Na co zwrócić uwagę:

Taka woda też nie jest sterylna – według przytoczonych wyżej zaleceń również ją się przegotowuje.
Wody, które zawierają ponad 1,5 mg/l fluorków, muszą mieć na etykiecie informację, że nie powinny być regularnie spożywane przez niemowlęta i dzieci poniżej 7. roku życia.
Wysoko zmineralizowane wody „lecznicze” czy bogate w sód nie są dobrym wyborem do mleka – czytaj etykietę.

W innych krajach zalecenia bywają inne – NHS na przykład zwykle odradza w Wielkiej Brytanii wodę butelkowaną do mleka, uznając wodę z kranu za podstawowy wybór. To kolejny powód, by trzymać się zaleceń pediatry i instrukcji producenta mleka.

Azotany – dlaczego są tak ważne właśnie dla niemowląt

WHO ustaliła wartość wytyczną dla azotanów w wodzie pitnej na poziomie 50 mg/l, właśnie po to, by chronić najbardziej wrażliwą grupę: niemowlęta karmione butelką. Wysokie stężenie azotanów i azotynów może u nich prowadzić do methemoglobinemii – stanu, w którym krew gorzej przenosi tlen. WHO podaje, że przypadki dotyczyły prawie wyłącznie dzieci poniżej 3. miesiąca życia, a ryzyko wyraźnie rośnie, gdy niemowlę ma jednocześnie infekcję przewodu pokarmowego.

Woda z wodociągu publicznego jest regularnie badana pod kątem azotanów. Inaczej jest z wodą z własnej studni – o tym niżej. Szerzej temat omawiamy w artykule azotany w wodzie ze studni.

Woda ze studni – najpierw badanie

Jeśli w domu ze studnią pojawia się niemowlę, badanie wody to absolutna podstawa. WHO zwraca uwagę, że przypadki methemoglobinemii najczęściej wiązano z prywatnymi studniami, w których woda bywa też zanieczyszczona mikrobiologicznie.

Zbadaj wodę w laboratorium – co najmniej azotany, azotyny i parametry mikrobiologiczne (m.in. bakterie z grupy coli i E. coli). Jak to zrobić, opisujemy w tekście badanie wody ze studni.
Badaj regularnie, nie tylko raz przy budowie studni – stężenie azotanów w wodzie gruntowej może się zmieniać. Jak często i dlaczego, piszemy w artykule o azotanach.
Gotowanie nie usuwa azotanów. WHO ostrzega wręcz, że zbyt długie gotowanie może je zagęścić, bo część wody odparowuje. Dlatego zaleca, by wodę zagotować tylko do wrzenia.
Jeśli wynik jest zły, do czasu rozwiązania problemu WHO wskazuje alternatywne, bezpieczne mikrobiologicznie źródło wody dla niemowlęcia, np. odpowiednią wodę butelkowaną.

Problem bakterii w studni i rolę lampy UV opisujemy w artykule bakterie E. coli w studni.

Najważniejsza rada: nie przygotowuj mleka na wodzie ze studni, której nie badałeś. Wynik badania pokaż pediatrze – razem łatwiej zdecydować, jakiej wody używać.

Woda zmiękczona i woda po odwróconej osmozie

Woda ze zmiękczacza. NHS wyraźnie zaleca, by do przygotowania mleka modyfikowanego nie używać wody sztucznie zmiękczanej. Jeśli masz w domu zmiękczacz, warto mieć osobny kran z wodą, która przez niego nie przechodzi – zapytaj instalatora, jak to wygląda u Ciebie.

Woda po odwróconej osmozie. WHO wymienia odwróconą osmozę wśród metod skutecznie obniżających zawartość azotanów, co ma znaczenie przy wodzie ze studni. W źródłach, do których dotarliśmy, nie znaleźliśmy jednak oficjalnych zaleceń dotyczących stosowania wody po osmozie (z mineralizatorem lub bez) do mleka modyfikowanego. Dlatego nie wydajemy tu rekomendacji – jeśli chcesz jej używać, omów to z pediatrą. Niezależnie od tego:

wodę z filtra traktuj tak samo jak wodę z kranu – przegotuj ją przed przygotowaniem mleka,
pilnuj terminowej wymiany wkładów, bo zaniedbany filtr nie działa tak, jak powinien.

Jak działa sam system, wyjaśniamy w artykule jak działa odwrócona osmoza.

A woda do picia dla niemowlęcia?

Według NHS niemowlęta karmione wyłącznie piersią nie potrzebują wody, dopóki nie zaczną jeść pokarmów stałych. Dzieciom karmionym mlekiem modyfikowanym w upalne dni można podawać małe łyki przegotowanej, ostudzonej wody. Od około 6. miesiąca, gdy dziecko zaczyna jeść posiłki, można proponować wodę z kubeczka. Szczegóły – ile, kiedy i czy wodę przegotowywać – ustal z pediatrą, bo zalecenia różnią się między krajami.

Najczęstsze pytania

Czy wodę „dla niemowląt” z butelki też trzeba gotować?

Według zaleceń, na które powołuje się pediatra z WUM, tak – woda mineralna nie jest sterylna. Postępuj też zgodnie z instrukcją na opakowaniu mleka.

Czy można kilka razy zagotować tę samą wodę?

NHS zaleca używanie świeżej wody, a nie wody, która była już gotowana. W przypadku wody z azotanami długie lub wielokrotne gotowanie może dodatkowo zwiększać ich stężenie.

Czy filtr dzbankowy usuwa azotany?

Nie należy tego zakładać. WHO jako metody usuwania azotanów wymienia m.in. wymianę jonową, odwróconą osmozę, biologiczną denitryfikację i elektrodializę – zwykła filtracja się do nich nie zalicza. Jeśli masz problem z azotanami, potrzebne jest rozwiązanie dobrane do wyniku badania.

Sprawdź, jaką wodę masz w domu

Jeśli spodziewasz się dziecka albo masz już niemowlę, a w domu korzystasz ze studni lub nie wiesz, jaka woda płynie z kranu, zacznij od sprawdzenia. W WODOSFERZE możemy bezpłatnie zrobić wstępny test wody na miejscu i podpowiedzieć, jakie badanie laboratoryjne warto zlecić. Decyzję o wodzie dla dziecka zawsze podejmij jednak razem z pediatrą.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani wyników badania wody. W sprawach zdrowia skonsultuj się z lekarzem.